Εφηβεία και ψέμα: Τι κρύβεται πίσω από τα ψέματα των εφήβων και πώς μπορούν οι γονείς να απαντήσουν με κατανόηση

 

Όταν το ψέμα πονάει

Λίγα πράγματα πληγώνουν έναν γονέα όσο το να ανακαλύψει ότι το παιδί του λέει ψέματα. Η πρώτη αντίδραση συχνά είναι θυμός, απογοήτευση ή φόβος: «Πού έκανα λάθος;», «Τι άλλο μου κρύβει;», «Χάνω το παιδί μου;». Όμως, πίσω από το ψέμα ενός εφήβου σπάνια κρύβεται κακία ή έλλειψη αξιών. Πολύ συχνότερα κρύβονται συναισθήματα που δυσκολεύεται να διαχειριστεί, ανάγκες που δεν ξέρει πώς να εκφράσει και ένας εσωτερικός αγώνας ανάμεσα στην εξάρτηση και την ανεξαρτησία.

Η εφηβεία είναι μια περίοδος έντονων αλλαγών: σωματικών, συναισθηματικών, κοινωνικών και γνωστικών. Το ψέμα, όσο δύσκολο κι αν είναι να το δεχτούμε, αποτελεί συχνά μέρος αυτής της αναπτυξιακής διαδικασίας. Στόχος αυτού του άρθρου δεν είναι να δικαιολογήσει το ψέμα, αλλά να το φωτίσει: να βοηθήσει τους γονείς να κατανοήσουν τι συμβαίνει στον εσωτερικό κόσμο του εφήβου, να αναγνωρίσουν τα δικά τους συναισθήματα και να βρουν τρόπους να χτίσουν ξανά – ή να ενισχύσουν – τη σχέση εμπιστοσύνης.

Τι σημαίνει «ψέμα» στην εφηβεία;

Για έναν ενήλικα, το ψέμα είναι συνήθως μια συνειδητή επιλογή απόκρυψης της αλήθειας. Για έναν έφηβο, όμως, τα όρια ανάμεσα στο ψέμα, την αποσιώπηση και την ανάγκη για ιδιωτικότητα είναι συχνά θολά.

Ο έφηβος:

• Μαθαίνει να διαχωρίζει τον εαυτό του από τους γονείς.

• Δοκιμάζει ρόλους και ταυτότητες.

• Θέλει να ανήκει στους συνομηλίκους του.

• Φοβάται την κριτική, την τιμωρία ή την απόρριψη.

Σε αυτό το πλαίσιο, το ψέμα μπορεί να λειτουργήσει ως αμυντικός μηχανισμός. Δεν λέει απαραίτητα: «Δεν σέβομαι τους γονείς μου», αλλά συχνά: «Δεν αντέχω να σας απογοητεύσω», «Φοβάμαι την αντίδρασή σας», «Δεν ξέρω πώς να σας πω την αλήθεια».

 

                     Τι να θυμάστε

Το ψέμα στην εφηβεία είναι συχνά ένδειξη εσωτερικής δυσκολίας, όχι ηθικής αποτυχίας. Πριν αντιδράσετε, προσπαθήστε να ακούσετε το συναίσθημα πίσω από τη συμπεριφορά.

 

 Τα συναισθήματα των εφήβων πίσω από το ψέμα

Για να μπορέσουμε να βοηθήσουμε έναν έφηβο, χρειάζεται πρώτα να σταθούμε με ενσυναίσθηση στα συναισθήματά του.

α) Φόβος

Πολλοί έφηβοι λένε ψέματα επειδή φοβούνται:

• Την τιμωρία

• Τον θυμό των γονιών

• Την απώλεια της εμπιστοσύνης

Ο φόβος συχνά παραλύει την ειλικρίνεια. Όταν ο έφηβος πιστεύει ότι η αλήθεια θα οδηγήσει σε ένταση ή απόρριψη, το ψέμα μοιάζει πιο «ασφαλές».

β) Ντροπή

Η εφηβεία συνοδεύεται από έντονη αυτοκριτική. Ένας έφηβος μπορεί να ντρέπεται για:

• Μια αποτυχία

• Μια συμπεριφορά που θεωρεί «χαζή»

• Συναισθήματα που δεν καταλαβαίνει

Η ντροπή κάνει το ψέμα έναν τρόπο να προστατεύσει την εικόνα του.

γ) Ανάγκη για αυτονομία

Το ψέμα κάποιες φορές δεν αφορά το περιεχόμενο, αλλά το δικαίωμα επιλογής. Ο έφηβος μπορεί να σκέφτεται: «Αυτό είναι δικό μου, δεν θέλω να το μοιραστώ». Η απόκρυψη γίνεται δήλωση ανεξαρτησίας.

δ) Σύγχυση

Ο εγκέφαλος του εφήβου βρίσκεται ακόμα σε ανάπτυξη. Η παρόρμηση προηγείται συχνά της σκέψης. Μπορεί να πει ψέματα χωρίς να έχει πλήρη επίγνωση των συνεπειών.

Η ψυχολογία των γονέων: Όταν το ψέμα αγγίζει πληγές

Το ψέμα του παιδιού δεν μας επηρεάζει μόνο ως γονείς, αλλά και ως ανθρώπους.

α) Αίσθημα αποτυχίας

Πολλοί γονείς νιώθουν ότι το ψέμα σημαίνει ότι απέτυχαν να μεταδώσουν αξίες. Αυτό το βάρος μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολικές αντιδράσεις.

β) Φόβος απώλειας ελέγχου

Το ψέμα συχνά ξυπνά τον φόβο ότι «δεν ξέρω πια τι συμβαίνει στη ζωή του παιδιού μου». Ο έλεγχος γίνεται τότε τρόπος διαχείρισης του άγχους.

γ) Θυμός και προδοσία

Η εμπιστοσύνη είναι θεμέλιο της σχέσης. Όταν ραγίζει, ο θυμός είναι φυσιολογικός. Όμως, αν κυριαρχήσει, κλείνει τον δρόμο της επικοινωνίας.

Η αυτοπαρατήρηση του γονέα είναι κρίσιμη: Τι μου ξυπνά αυτό το ψέμα; Ποια δικά μου συναισθήματα ενεργοποιούνται;

Πότε το ψέμα είναι «αναμενόμενο» και πότε ανησυχητικό;

Δεν είναι όλα τα ψέματα ίδια.

Αναμενόμενα ψέματα:

• Μικρές αποκρύψεις για εξόδους, φίλους, βαθμούς

• Ψέματα που σχετίζονται με την ανάγκη ιδιωτικότητας

Ανησυχητικά ψέματα:

• Συστηματικά και περίπλοκα ψέματα

• Ψέματα που καλύπτουν επικίνδυνες συμπεριφορές

• Έλλειψη ενοχής ή ενσυναίσθησης

Σε αυτές τις περιπτώσεις, χρειάζεται βαθύτερη διερεύνηση και, ενδεχομένως, βοήθεια ειδικού.

Μικρή άσκηση για γονείς

Πριν μιλήσετε στον έφηβό σας, ρωτήστε τον εαυτό σας:

• Τι νιώθω αυτή τη στιγμή;

• Μιλάω για να προστατεύσω ή για να εκτονώσω τον θυμό μου

Μια βαθιά ανάσα μπορεί να αλλάξει ολόκληρη τη συζήτηση.

 

 

Πώς μιλάμε στον έφηβο όταν ανακαλύπτουμε ένα ψέμα

Ο τρόπος που αντιδρούμε είναι καθοριστικός.

α) Παύση πριν την αντίδραση

Πάρτε χρόνο. Μια έντονη αντίδραση μπορεί να κλείσει οριστικά την πόρτα της ειλικρίνειας.

β) Διαχωρισμός συμπεριφοράς και παιδιού

«Αυτό που έκανες με στενοχώρησε» αντί για «Είσαι ψεύτης».

γ) Αναγνώριση συναισθημάτων

«Φαντάζομαι ότι φοβήθηκες να μου το πεις».

δ) Σαφή όρια

Η κατανόηση δεν σημαίνει αποδοχή του ψέματος. Τα όρια δίνουν ασφάλεια.

Πρακτικές στρατηγικές για την καθημερινότητα

1. Καλλιεργήστε κλίμα ασφάλειας: Ο έφηβος να ξέρει ότι μπορεί να μιλήσει χωρίς να «καταρρεύσει ο κόσμος».

2. Μοιραστείτε δικές σας δυσκολίες (με μέτρο): Η αυθεντικότητα φέρνει αυθεντικότητα.

3. Δώστε χώρο στην ιδιωτικότητα: Όχι όλα τα μυστικά δεν είναι ψέματα.

4. Επαινέστε την ειλικρίνεια, ακόμα κι όταν η αλήθεια είναι δύσκολη.

5. Συζητήστε τις συνέπειες, όχι μόνο τις τιμωρίες.                                                         

                                                        

 

Τι να θυμάστε

Η εμπιστοσύνη δεν χτίζεται όταν όλα πάνε καλά, αλλά όταν ο έφηβος κάνει λάθος και νιώθει ότι δεν θα χάσει τη σχέση.

 

Χτίζοντας εμπιστοσύνη μακροπρόθεσμα

Η εμπιστοσύνη δεν χτίζεται με έλεγχο, αλλά με σχέση. Χτίζεται όταν ο έφηβος νιώθει ότι:

• Τον ακούμε πραγματικά

• Τον σεβόμαστε

• Μπορεί να κάνει λάθη χωρίς να χάσει την αγάπη μας

Πίσω από το ψέμα υπάρχει μια φωνή

Κάθε ψέμα ενός εφήβου είναι, στην ουσία, μια ιστορία που δεν ειπώθηκε. Μια ανάγκη που δεν βρήκε λόγια. Αντί να ρωτήσουμε μόνο «Γιατί μου είπες ψέματα;», ίσως αξίζει να ρωτήσουμε και «Τι φοβήθηκες να μου πεις;».

Η εφηβεία είναι μια γέφυρα. Και οι γέφυρες χτίζονται με υπομονή, σταθερότητα και αγάπη.

Μήνυμα προς τους γονείς

Αν νιώθετε ότι το ψέμα έχει κλονίσει τη σχέση με τον έφηβό σας, δεν είστε μόνοι. Η κατανόηση της εφηβικής ψυχολογίας δεν αναιρεί τα όρια, αλλά τα κάνει πιο ουσιαστικά. Η ειλικρίνεια δεν επιβάλλεται – καλλιεργείται μέσα σε μια σχέση όπου υπάρχει ασφάλεια, σεβασμός και συναισθηματική παρουσία.

Αν το θέμα σας απασχολεί έντονα ή νιώθετε ότι η επικοινωνία έχει δυσκολέψει σημαντικά, η υποστήριξη από έναν ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει ολόκληρη την οικογένεια.

FOLLOW ME ON FB

FOLLOW ME ON INSTAGRAM